Leidende foto: Staal op de kade in de haven van Antwerpen,

Foto: © Peter-Vincent Schuld

Door: © Peter-Vincent Schuld

Het eerste inleidend verhaal

75 jaar geleden zag de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal het daglicht. De oprichtende Landen?  Italië, Nederland, Duitsland, België, Frankrijk en Luxemburg.

Middels het Verdrag van Parijs dat op 18 april 1951 werd ondertekend en op 23 juli 1952 daadwerkelijk in werking ging ontstond er een nieuwe realiteit. In de basis ter voorkoming een nieuwe oorlog na de 3 verschrikkelijke oorlogen, te weten de Frans-Duitse oorlog in 1850, de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog.  De supranationale instelling kreeg een hoge autoriteit en zetelde in Luxemburg.

De eerste Duitse naoorlogse bondskanselier Konrad Adenauer streefde ernaar om het naoorlogse Duitsland weer te integreren in de Europese familie en de door Duitsland veroorzaakte diepe politieke wonden te helen en op termijn het nieuwe Federale Duitsland te herenigen met in het Oostblok gezogen Oost-Duitsland.

De absolute grondleggers? Jean Monnet en Robert Schuman over wie we diepe en uitgebreide verhalen brachten in 2024:

Europa beu? Geen vertrouwen in verkiezingen? Ga aan de Cognac, het gaat helpen. – Facts Found

Grondlegger EU, Robert Schuman zou zich in zijn graf omdraaien als hij zag wat er van Europa geworden is! – Facts Found

Europa lag herhaaldelijk in puin door dat oorlogje voeren. Over het menselijk leed nog maar niet gesproken, want dan hebben we triljoenen aan icoontjes met een tranendal nodig om zulks  weer te geven en zelfs dan schieten we zelfs oneindig  tekort. 

Politiek gezien was het bijna een schier onmogelijke opgave om de stabiliteit te herstellen in een extreem complexe situatie van politieke chaos en geschonden vertrouwen. De aankondiging van de Fransman Schuman middels zijn Schumanplan om te komen tot de oprichting van de EGKS was een markant punt in onze geschiedenis. Deze gebeurtenis in 1950 kwam voor velen als een donderslag bij heldere hemel, voor anderen als een mokerslag in het gezicht maar moest werken als een breekijzer om het totaal verwrongen politieke landschap in ons deel van Europa te hertekenen.

Van Metafoor fot Metaalfoor

Mijn zeer gewaardeerde collega Koos van Houdt verwees mij bij het tot stand komen van dit verhaal naar een citaat uit het 66 hoofdstukken tellend Bijbels boek Jesaja, hoofdstuk 2, vers 4 (oude Testament). Het citaat luidt: “God zal rechtspreken tussen de volken. Over machtige naties een oordeel vellen. Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen. Geen volk zal nog het zwaard trekken tegen een ander volk, geen mens zal meer weten wat oorlog is”. Maar het metaal is een middel in het oorlogsgewoel, de mens is de feitelijk aanstichter, initiator, de verdediger of agressor.

Je hoeft niet religieus te zijn om de metafoor te begrijpen. Maar we hebben 2800 jaar later na deze profetie, die stamt uit het oude Israël, nog steeds stortvloeden aan oorlogen. waar het hedendaags Israël ook nog steeds door geteisterd wordt.

Duitsland was financieel na de Eerste Wereldoorlog op een bijzonder harde manier door Frankrijk in de klem genomen qua herstelbetalingen. Het was mede een voedingsbodem in het failliete Duitsland gedurende het interbellum voor het ontstaan van het meest mensonterende regime van haat en massamoord in Europa.

Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het ook een lesje. De staalbedrijven Thyssen en Krupp werden hard aangepakt. Alfred Krupp von Bohlen und Halbach vloog na het befaamde Krupp proces in Neurenberg voor 12 jaar de bak in wegens de tewerkstelling van tienduizenden en mogelijk zelfs 100.000 dwangarbeiders. Fritz Thyssen en andere Industriëlen konden ook hun borst natmaken. De rechtbanken van de geallieerden deelden ook aan hen de nodige veroordelingen uit. Fabrieken werden stilgelegd, grote delen werden ontmanteld en betrokken bedrijven werd verboden om nog wapens te fabriceren en uitsluitend goederen met niet militair doel te produceren. In 1999 fuseerden de twee staalbedrijven tot Thyssen-Krupp

Anno 2026 roept het een vraag op hoe in die zin van hoe om te gaan met Rusland als de oorlog in Oekraïne gedaan is en hoe we nu daar al op moeten voorsorteren.

Wat resterend zal zijn, zijn de ontelbare doden en een veelvoud aan vernietigd wapentuig, restanten van afgeschoten munitie en verwrongen staal.

Het klinkt oneerbiedig naar zij die het leven lieten in deze oorlog, maar we moeten tot de conclusie komen dat de enorme hoeveelheid aan gort geschoten oorlogstuig, de ontelbare afgeschoten patronen en het betonijzer, de metalen draagbalken en de stalen deuren en portalen van de huisjes en flats waar mensen hun veilige thuis verloren, wel een economische waarde vertegenwoordigen.

Zelfs het metalen fotokader met de bruidsfoto dat op de grond stuk gevallen is na de zoveelste raketinslag, kent twee kanten; het verlies van een dierbare herinnering en de koude realiteit van de economische waarde van het metalen fotolijstje.

Tel hierbij op dat de wapenproductie met alle brandhaarden en spanningsvelden in de wereld hoogtij viert en dat al het metaal hard nodig zal zijn om onze defensiecapaciteit en andere vormen van weerbaarheid op orde te brengen. De vraag van Oekraïne naar metaalhoudende wapensystemen nog even buiten beschouwing gelaten. Want het wapenen voor de veiligheid is een absolute noodzaak.

Ooit zal het in Oekraïne weer worden zoals het was. Een florerende staalindustrie voor civiele doeleinden.

Maar ook buiten de landen van die EGKS van na de Tweede Oorlog lag het leven in puin, ook achter het IJzeren gordijn. Met een aangeslagen blik bekijk ik de foto die onder de stadspoort van het Poolse Gdansk hangt, de schitterende historische Hanzestad, lag in puin. 

Europa was letterlijk vernietigd en bestond grotendeels uit  kapotgeschoten steden en slagvelden. Puin en schroot bepaalde menig straatbeeld in stad, dorp en op het platteland. Overal waar je keek was er een kerkhof van waanzin omdat slechts 1 man en zijn entourage er verschrikkelijke denkbeelden op nahielden.

Zonder metaal geen oorlogen, dus tijd om te kijken welke rol speelde en speelt metaal in tijden van vrede en oorlog? 

Wat zijn de overlappingen en wat ziet en merkt u hiervan als burger?

Uw redacteur dook diep in de wereld van het schroot, ijzer, messing, koper en aluminium met in het achterhoofd de spreekwoordelijke weegschaal van metaal in tijden van oorlog en vrede.

Wie spelen er een belangrijke rol en herhaalt de geschiedenis zich?

Het is allemaal niet in 1 verhaal te vatten en dus tijd voor een serie waarin ik u probeer te mee te nemen van de kille realiteit van een (oorlogs)economie en de menselijke factoren.

Grote nieuwe megalomane woorden als de “circulaire economie”  en “energietransitie” lijken of blijken pure nieuwlichterij.

Want gaandeweg in dit verhaal stuit ik op ontelbare affiches van de geallieerde landen die optrokken tegen het nazi-regime waarin de burgers van onder meer de VS, Canada en Groot-Brittannië werden opgeroepen om hun metaal, rubber banden, karton en vodden ter recycling aan te bieden om de oorlogsmachinerie met als doel de bevrijding van de Duitse en Japanse agressors te kunnen bewerkstelligen. 

Maar ook tijdens de bezetting van Nederland werden Nederlanders door de nazi’s verplicht om hun koperhoudende bezittingen en auto’s in te leveren. Mijn grootvader had de banden van zijn auto lek geprikt zodat deze niet uit de garage aan de Goudse grachten kon worden weggesleept. Op een zeker moment moesten ook de radio’s worden ingeleverd om maar geen andere geluid te horen dan dat van de bezetter. Ook radio’s bevatten. koper en andere metalen, dus de Duitse bezetter had weer twee vliegen in een klap.

Koper

Terwijl de stroomnetten uitgebreid moeten worden, in het kader van het heersend narratief “elektrificatie” waarvoor enorme hoeveelheden elektriciteit geleidend koper nodig is, is dat zelfde koper onmisbaar voor de defensie-industrie. Het drijft de prijzen van dit metaal omhoog, waarbij de prijzen voor rood koper inmiddels. boven de 10 euro per kilo zijn gestegen. Niet zo gek dat de koperdiefstal onder meer langs sporen hoogtij viert. Toch gooien nog steeds veel mensen hun oude elektronica bij het restafval, en zo belandt het in de verbrandingsovens, waar het vaak wel weer gerecupereerd wordt, maar het belandt ook op menig vuilstort. In de landen om ons heen liggen vol met afgedankt koper en tal van andere metalen. 

De Duitse supermarkt EDEKA is inmiddels begonnen met een proef om afgedankte elektronica en huishoudelijke apparaten in te nemen tegen betaling ten gunste van de klant.

Besef

Om mij heen kijkend besef ik dat er een gebrek aan besef over de onmisbaarheid en de grote economische en dus financiële waarde van metalen bestaat. 

Het gebrek aan dit besef bestaat  tenminste bij de burger die weinig kent, niet kan of wil nadenken of gewoon te lui is om kennis op te doen en zich niet verder laat meeslepen dan de hedendaagse “brood en spelen” zoals de oude Romeinen dat al deden. Met dien verstande dat de “Generatie Oeps” van nu nooit een Gladiator zal worden. Ze bijten zich in het zand in de arena waar het volk zich denkt te vermaken. Maar ik ga u iets uit de doeken doen. Het woord Arena betekent niet meer dan zand, in het Latijn en in het Spaans. U kunt , in al uw ignorantie uw hakken wel in de Arena , de facto uw hakken in het zand zetten, het helpt u niet verder in het begrijpen van de tijden waarin we leven en die gaan komen, want ze zijn gebaseerd op het verleden. We zijn weer terecht gekomen op het schaakbord van het overleven. Hij of zij die niets weet bijt vroeg of laat in het zand.

Maar het is dus duidelijk om oorlog te voeren heb je staal en destijds kolen voor het smelten nodig om wapentuig te bouwen. Ook in ons deel van Europa was het aanbod van staal  overweldigend.  Ook toen was er kapotgeschoten militair materieel van de nazi’s en de geallieerden over andere metalen zoals koper en messing om munitie van te maken nog maar niet gesproken. Kapotgeschoten steden waar het bouwstaal, met gigantische hoeveelheden  stalen balken, lateien en het betonijzer nog meer levens onder het puin verpulverd hadden, maar ook opgeruimd moest worden.

Ik bekeek wat beelden terug van die enorme schroothoop genaamd Europa uit de diverse online te vinden filmische vastleggingen. Ik maakte een optelsommetje. Ik dacht diep na en u moet het mij niet kwalijk nemen, maar ik kwam tot de conclusie dat ons historisch bewustzijn totaal door mentale corrosie naar de vaantjes is gegaan.  Zeg maar totaal verroest en weggerot. 

Ik moest hier in journalistieke zin wat mee, ik moest en zou verhalen gaan vertellen die heden en verleden overbruggen. Maar ik kan de kern nooit ervaren als ik niet zelf mijn handen smerig ging en ga maken en vol roest en schrammen zelf de wereld van de oude metalen in zou duiken. ,

81 jaar na de afloop van de Tweede Wereldoorlog hebben we niks, maar dan ook niks geleerd. Politici niet, journalisten niet en de bevolking niet. 

Het neerkijken op mensen die Europa bleven heropbouwen

Mensen die het wel begrepen daar wordt vaak op neergekeken. De schroothandelaren, de mensen van de woonwagenkampen die destijds het schroot al inzamelden om het te laten verwerken. Ik spreek ergens in Europa met Bart. Een op leeftijd zijnde oudijzerhandelaar, afkomstig van een woonwagenkamp in het diepe zuiden van Nederland. Hij vertelt vol trots over zijn vader, die na de oorlog zijn economisch bestaan weer op wist te bouwen met het ophalen en het handelen in oorlogsschroot.  Deze inmiddels overleden vader hielp met de blote handen mee aan de het opnieuw stabiliseren  van Europa door zijn schroothandel.  Niet met een pak aan, maar in zijn kloffie. Ik sprak Bart veel te kort tussen pot en pint aan de bar van een kroegje. Maar het gesprek bleef me bij. Trots dat hij op zijn vader was en hij zette het vak van zijn vader voort. Het respect waarmee Bart over zijn vader sprak was in alle opzichten voelbaar.

Dan komen wij, alsof het zo moest zijn, Joop tegen. Geboren en getogen in de woonwagen. Amper of geen school gehad. Recht voor zijn raap, maar extreem intelligent en zeer gevoelig. Zijn ogen doorgronden een mens bij wijze van spreken in een halve seconde. In zijn jonge jaren haalde hij afgedankte wasmachines op om ze daarna naar de oudijzerhandel tel brengen. Jaren later zou hij zijn eigen autosloperij beginnen. Ook Joop draagt de littekens van vermoorde familieleden in de Tweede Wereldoorlog met zich mee, diep gekerfd in zijn ziel en moest aan den lijve ervaren hoe woonwagenbewoners ook na de oorlog door het openbaar bestuur en de ambtenarij gediscrimineerd werden en worden, ondanks een voor het openbaar bestuur vernietigende uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Joop kent alles van metalen en de economische waarde van de metalen. Maar hij kent ook nog een andere en een zo nog belangrijkere waarde, namelijk de menselijkheid. In zijn auto hangt een rozenkrans met een kruisje. Zowel hij als zijn lieve vrouw zijn diep gelovig.

Joop zal in de komende verhalen met regelmaat weerkeren, zijn kennis over de metaalhandel is van levensbelang geweest voor de totstandkoming van deze serie. Zijn medemenselijkheid van hem en die van zijn vrouw Evi maakte een diepe indruk op uw redacteur. Het leven van Joop en zijn vrouw liep niet altijd over rozen. Spreekwoordelijk gezien kwamen er veel doornen, scherpe punaises, glasscherven en verroeste spijkers op hun pad. Maar zij wisten evenzeer de spreekwoordelijke metalen punaises en spijkers op te rapen op het met glasscherven en doornen bezaaide levenspad om ze eveneens spreekwoordelijk om te smelten tot een economisch herstel.

De Staalindustrie

En wat met de staalarbeiders in de metaalverwerkende en metaal producerende fabrieken? Veel fabrieken sloten weg wegens gebrek aan rendabiliteit. Wat volgende waren massale demonstraties tegen de sluitingen en marsen voor werk.

Deze staalarbeiders hielpen vaak onder barre werkomstandigheden Europa er weer bovenop. Elders in Europa kom ik een Nederlands gezin tegen die op vakantie zijn, en de man had altijd bij de Hoogovens in IJmuiden gewerkt, thans Tata Steel geheten. Hij vertelde met enige trots dat zijn woning waarin hij kon wonen dier mede was betaald door een subsidie van de EGKS. Hij kende de EGKS en de werking daarvan uit zijn eigen leven waarbij de voorloper van de EU, hem een comfortabel dak boven zijn hoofd had gegund.

Er zijn over metaal meer vragen dan antwoorden en die antwoorden gaan we zoeken en vertellen.

Kortom alles is gerelateerd aan staal en metaal, maar dan ook echt alles tot en met het moment dat uw redacteur komt te overlijden. Spreekwoordelijk gesproken ervaar ik het gebrek tot het opdoen van aan kennis als “nagels aan mijn doodskist”. Tegelijkertijd besef ik ook na het uitblazen van mijn laatste adem die schroeven en spijkers van de kist waarin ik wordt gelegd blijvend een rol spelen in mijn bestaan, ook als ik het tijdelijke voor het eeuwige heb verwisseld. Van mij blijft er niks over, wellicht een vage herinnering, maar de spijkers en de schroeven van mijn kist behouden hun economische waarde.