door Koos van Houdt, met bijdrage van Peter-Vincent Schuld

Leidende foto: Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens © Peter-Vincent Schuld

Voorwoord:

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is GEEN instelling van de Europese Unie, maar een rechtsprekend orgaan van de Raad van Europa, waar bijna alle staten van het Europees continent lid van zijn. Belarus is geen lid en Rusland is ook van het tableau geschrapt.

Het rechtsprekend orgaan heeft de bevoegdheid om over mensenrechtenkwesties die o.a. in Nederland spelen te oordelen en uitspraken zijn bindend. De arresten van het Hof dienen in regel als leidraad voor de nationale rechtsprekende organen. Immers overeenkomstig het verdragsrecht gaat multinationale en internationale wetgeving voor op nationale wetgeving.

Niet ontkend mag worden dat dit feitelijk juridisch gegeven spanningsvelden tot gevolg heeft in de politiek maar ook onder de stemmende bevolking die een andere weg wil inslaan. Anderzijds is het voor de nationale politiek en het electoraat goed om te weten dat het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, waarop Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gebaseerd is, ook op de thans asiel-kritische burger van toepassing is. Soms een schier onmogelijke opgaaf om het te beredeneren en te begrijpen. (door Peter-Vincent Schuld)

Basisrechten menselijke waardigheid voor iedereen op Europees grondgebied

door Koos van Houdt

Op 26 maart en tweemaal vorige week donderdag 9 april heeft het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg drie opmerkelijke arresten gewezen. Deze zijn tot nu toe buiten de publiciteit en de hete discussies over het asielbeleid gebleven. Maar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens maakt werk van basale grondrechten voor asielzoekers en migranten.

Op 26 maart werd Zweden in het ongelijk gesteld omdat een asielzoeker uit Afghanistan werd teruggestuurd naar eigen land zonder een voldoende onderzoek naar zijn veiligheid. De asielzoeker, wiens naam niet werd vermeld in het arrest, vreest voor vervolging door de Taliban. Die vrees werd voldoende aannemelijk gemaakt in de ogen van het Hof.

Donderdag 9 april werd Italië op de vingers getikt omdat een niet-begeleide minderjarige asielzoeker in onmenselijke omstandigheden in een opvangcentrum voor volwassenen was gedetineerd. Hij had passender huisvesting en betere begeleiding moeten krijgen, aldus het Hof. Op dezelfde dag werd België op de vingers getikt. Vier asielzoekers waren op straat terecht gekomen en leefden daar tot wel een jaar in onmenselijke omstandigheden. Hier had de opvang gefaald.
We danken deze informatie via LinkedIn aan Felix Ronkes Agerbeek, medewerker van de Juridische Dienst van de Europese Commissie. Hij verstrekt daar in zijn vrije tijd relevante juridische informatie in de Nederlandse taal voor het grotere publiek in ons land. In zijn bijdrage van afgelopen zaterdag geeft hij ook aanwijzingen, waarom deze informatie van groot belang is.

Er wordt immers volop debat gevoerd in de Europese Unie, in de Eerste Kamer en op de gemeentehuizen over de wijze waarop asielzoekers en migranten behoren te worden opgevangen.
Eerst even dit. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg is geen orgaan van de Europese Unie. Maar de Unie is wel dicht genaderd bij een rechtstreeks lidmaatschap van de Raad van Europa, waaronder dit Hof hangt. Ook zijn alle lidstaten van de Europese Unie lid van de wat oudere Raad van Europa. Hoofdmoot van het werk van deze Raad is het bevorderen van de parlementaire democratie en de daarbij horende grondrechten voor burgers. Het Hof heeft nauwe werkrelaties met het Hof van Justitie van de Europese Unie in Luxemburg.

Als het Europese Hof voor de Rechten van de Mens spreekt, behoort iedereen in de Europese Unie dus ook de oren te spitsen. Daarom is Ronkes Agerbeek in de pen geklommen om ons dit te melden. Terwijl iedereen in de Europese Unie bezig was met de verkiezingen in Hongarije, bleef dit nieuws onder de radar.

Maar het is voor de nabije toekomst van Hongarije al even belangwekkend als voor het debat dinsdag in de Eerste Kamer over twee, juridisch overbodige, Nederlandse asielopvangwetten en voor de onderhandelingen in gemeenten over nieuwe colleges en het organiseren van voldoende asielzoekerscentra. Wie hoopt dat aan de zuidgrens van Hongarije nu grenshekken verdwijnen na de verkiezingsoverwinning van Peter Magyar zondag, die moet net zo goed hopen dat in Nederlandse gemeenten voldoende menswaardige asielopvang wordt geregeld.

Dat Europese Hof voor de Rechten van de Mens is tot nu toe zeer terughoudend geweest om zich te mengen in het Europese asieldebat. Maar op het niveau van de ministers van buitenlandse zaken is een verklaring in voorbereiding die half mei wordt verwacht. Daarin staan allerlei zaken die de menselijke waardigheid op een zeker peil houden voor “iedereen die zich op het grondgebied van een Europese lidstaat bevindt”.

Uit een overzicht van het Hof zelf blijkt dat sinds 2020 meer dan 90 procent van aanhangig gemaakte zaken over de grondrechten van migranten en asielzoekers werd afgewezen. Voor Nederland ligt dat percentage zelfs op 98. Maar ook voor dit Hof zijn de zaken anders komen te liggen, nu in de Europese Unie de laatste hand wordt gelegd aan de invoering van het Europese Asiel en Migratiepact.
Asielrecht is Europees recht geworden. Wie wacht op een beslissing over een verblijfsstatus moet dat kunnen doen op een plek, waar onderdak, voedsel en veilig verblijf voor kinderen kan worden geregeld. Gemeenten zijn nu gewaarschuwd: het beginsel van ‘eigen bevolking eerst’ zal mogelijk niet door de juridische beugel kunnen.

De Eerste Kamer behoorde deze week te voldoen aan haar taak om wetsvoorstellen juridisch te toetsen, ook op houdbaarheid met het Europese recht. Daar hoort sinds een paar weken ook deze nieuwe jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens bij. Want aan basisrechten van menselijke waardigheid moet worden voldaan voor iedereen op Europees grondgebied. Echter in de berichtgeving over de kwestie troffen we in de reguliere media vrijwel geen woord aan over de Europese context.